بنیان‌های قانونی عدالت در نظام حقوقی ایران

هرچند نظام حقوقی ایران فاقد قانون موضوعه مستقل درباره عدالت و برابری است که ضمانت‌کنندۀ تحقق برابری در ابعاد مختلف جامعه باشد، اما اصول متعدد قانون اساسی و مواد پراکنده در سایر قوانین موضوعه ضرورت برقرار عدالت و برابری را مدنظر قرار داده‌اند. در این بخش مقالات و یادداشت‌هایی که به بررسی ابعاد مختلف عدالت و برابری در نظام حقوقی ایران پرداخته‌اند گردآوری و تجمیع شده است.

بررسی سیاست تقنینی ایران درحمایت از حقوق شهروندی با تأکید بر حق برابری سلامت

زمینه و هدف: حق برابری در سلامت، حقی مهم در حفاظت از حقوق شهروندی است که در قوانین بسیاری از کشورها به آن اشاره شده است. مسئله اساسی این است که علی­رغم اهمیت موضوع و درج آن در قوانین و مقررات داخلی و بین ­المللی، توجه به این حق که نقش مهمی در ارتقای سلامت عمومی و اعتماد جامعه نسبت به دولت دارد بسیار کم رنگ است. به نظر می ­رسد نادیده گرقتن حقوق مردم در برابری سلامت و درمان ناشی از عدم آگاهی از قوانین موضوعه است. از این رو هدف اساسی پژوهش حاضر، بررسی مفهوم و جایگاه حق بر ... مطالعه بیشتر

تأملی بر مفهوم برابری در نظام حقوقی ایران با رویکردی به اسناد فراملی

شهروندان فارغ از ویژگی‌های فردی خویش (نظیر نژاد، جنسیت، مذهب، طبقه اجتماعی و…) باید تحت سیطره نظام حقوقی واحدی قرار گیرند. حکومت مدرن، جامعه‌ای برابر را رهبری می‌کند و اعضای این جامعه باید به گونه‌ای یکسان، مطیع قدرت عمومی باشند. بدیهی است که واسطه این روابط، قانون است که به مثابه خواست عمومی در جامعه حکم‌فرماست. نمود واقعی برابری در عرصه قراردادی، جایی است که شرایط برابر برای همه شهروندان برای دستیابی به قراردادهای اداری فراهم گردد. بنابراین تفاوت‌های ذاتی و اکتسابی شهروندان نمی‌تواند مانعی در دستیابی به قراردادهای دولت تلقی شود. در ایران نیز قانون اساسی در اصول اولیه ... مطالعه بیشتر

اصل برابری و تبلیغات انتخاباتی در حقوق انتخابات سیاسی

قوانین انتخاباتی، با هدف تضمین برابری داوطلبان، محدودیت­هایی برای مدت زمان، منابع مالی و ابزارهای تبلیغات انتخاباتی نامزدها پیش­بینی می­کنند. در نظام حقوقی ایران، محدوده زمانی و ابزارهای تبلیغاتی را  قاعده­مند شده است. به‌نظر می‌رسد قواعد حقوقی مزبور، از وضعیت مناسب برخوردار نیستند. با این وجود، ممنوعیت به‌کارگیری امکانات حکومتی به نفع برخی نامزدها و پیش­بینی کمیسیون تبلیغات، برای نظارت بر برخورداری برابر نامزدها از امکانات دولتی و صدا و سیما در انتخابات ریاست‌جمهوری و مجلس خبرگان رهبری، از نکات مثبت تأمین اصل برابری در تبلیغات انتخاباتی ایران به‌شمار می‌روند. قاعده­مند نبودن منابع مالی تبلیغات انتخاباتی نامزدها در ایران از جمله، ... مطالعه بیشتر

اصل تساوی سلاح ‏ها در حقوق ایران با تاکید بر قانون آئین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲

اصل برابری سلاح ها از اجزاء مهم یک دادرسی عادلانه به شمار می‏ رود و بدین معنا است که در جریان دادرسی شرایطی فراهم گردد تا هر یک از طرف های دعوا، بتواند ادعای خود را در شرایطی مطرح سازد که او را نسبت به طرف مقابل خود به گونه ای اساسی در وضعیت نا مناسب‏تری قرار ندهد. مقنن در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ سعی کرده که با الهام از حقوق کشورهای اروپایی به ویژه فرانسه، بعضی از مقررات این قانون را بر پایه این اصل استوار سازد و به امکانات دفاعی برابر، برای طرف‏های دعوا نظر داشته ... مطالعه بیشتر

برابری در استفاده از خدمات عمومی در آرای دیوان عدالت اداری

آنچه در این نوشتار می‌آید، گردآوری و تجزیه و تحلیل تعدادی از آرای شعب و هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص موضوع برابری در استفاده از خدمات عمومی است. از این رو در ابتدا به طور بسیار خلاصه، نظریه خدمات عمومی و تحولات آن بیان می‌شود و در ادامه آرای مربوطه را ملاحظه خواهیم کرد. در آن دسته از آرای دیوان که فهم موضوع شکایت از رأی صادره ممکن بود؛ از ذکر جریان پرونده خودداری نموده‌ایم و در خصوص تعدادی دیگر از آرا، خلاصه پرونده برای درک بهتر رأی صادره، ذکر گردیده است. با ملاحظه این آرا به نظر ... مطالعه بیشتر

اصل برابری ورود به خدمات عمومی در پرتو آرای دیوان عدالت اداری

اصل برابری غایت حمایت از حقوق شهروندان به شمار می رود.اصل برابری در ورود به خدمت عمومی یا برابری در دستیابی به مشاغل عمومی ازمصادیق اصل برابری در حوزه حقوق اداری محسوب می شود.این اصل متضمن این مفهوم است که تمامی شهروندان صرف از نظر از جنس ، مذهب ، نژاد و قومیتشان از این امکان برخوردار باشند که بر اساس صلاحیت و شایستگی مورد نیاز هر شغل ، بتوانند به آن شغل نائل آیند. قوانین ایران نسبت به رعایت این اصل رویکردی متناقض دارد. در حقوق اداری ایران علی رغم تصریح قانون مدیریت خدمات کشوری به ایجاد فرصت برابر ... مطالعه بیشتر
Placeholder

برابری جنسیتی و قانون

مهم‌ترین سند بین المللی در عرصه حقوق زنان «کنوانسیون محو کلیه اشکال تبعیض علیه‌ زنان» است که با توجه به پیوستن اکثر قریب‌ به اتفاق کشورهای جهان به این کنوانسیون‌ دارای جایگاه و اهمیت ویژه‌ای در عرصه‌ حقوق بین الملل بشر می‌باشد. روش کار: در این مطالعه با کلید واژه های قانون، برابری جنسیتی و کلمات مشابه در موتورهای جستجوگر و مطالعه کتب، مقالات خارجی و داخلی اطلاعات جمع آوری گردید.   یافته ها: اسلام اصل را بر آزادى انسان مى‌داند و بردگى را خلاف فطرت وى معرفى نموده است. اصل سوم قانون اساسى، دولت جمهورى اسلامى ایران را موظف ... مطالعه بیشتر

تأملی بر مفهوم برابری در اندیشه خبرگان قانون اساسی (۱۳۵۸)

برابری در مفهوم حقوقی‌اش هنجاری فلسفی محسوب می‌شود که بسیاری از حق‌ها و آزادی‌های بنیادین موجود در قانون اساسی از آن سرچشمه می‌گیرند. در پژوهش پیش رو نویسندگان پس از بررسی و پی‌ریزی جنبه نظری برابری و انواع آن (برابری شکلی و برابری ماهوی)، به توصیف و ارزیابی گفتارهای مندرج در صورت نهایی مشروح مذاکرات خبرگان قانون اساسی ١٣۵٨ که منتهی به تصویب اصول مربوط به برابری شد، پرداخته‌اند. سوالات اصلی تحقیق این است که مقننان اساسی ۱۳۵۸ چه قرائت‌هایی از برابری شکلی و ماهوی داشته‌اند؟ مقننان اساسی به رغم پذیرش انواع برابری در متن قانون اساسی، از انواع برابری ... مطالعه بیشتر

مطالعه حق برابری و تبعیض در نظام حقوقی ایران

در این جستار برآنیم تا به تبیین و توضیح مفهوم حق برابر و نمودهای تبعیض در نظام حقوقی ایران بپردازیم. در بسیاری از نظام های حقوقی بنا به دلایل نژادی، قومی، جنسیتی، ملیتی و بسیاری عوامل دیگر تبعیض هایی در جامعه به وجود می آید و گروه های اقلیتی را تحت تأثیر قرار می دهد. مجموعه حق هایی که در قانون اساسی هر کشوری برای شهروندان به رسمیت شناخته می شود، حق های اساسی شهروندان آن جامعه را تشکیل می دهد. با به رسمیت شناختن این حقوق از سوی قانون اساسی، قوانین عادی باید به دنبال اجرایی کردن و حمایت ... مطالعه بیشتر

اصل تساوی همگان در قانون اساسی

تارنمای تابناک در یادداشتی آورده است: بررسی حقوق بشر در ادوار تاریخ نشان می دهد که انسان ها از هزاران سال پیش به فکر حقوق و تکالیف خویش بوده اند که گاه این حقوق و تکالیف در ارتباط با روابط آنها با یکدیگر بوده و گاه در ارتباط با حاکمان خود.لذا بیان و تبیین این حقوق و تکالیف می تواند در حق جویی و حق پویی شهروندان و چرخیدن مسئولان بر مدار حق و قانون اثر به سزایی داشته باشد . تارنمای تابناک در یادداشت خود آورده است: قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که ثمره انقلاب مردمی ایران با رهبری ... مطالعه بیشتر

اصل برابری در استفاده از خدمات عمومی: مطالعه در حقوق ایران با نگاهی به آراء دادگاه اروپایی حقوق بشر

برخورداری افراد جامعه از حقوق برابر در راستای استفاده از خدمات عمومی دغدغه‌ای است که مدتی توجه محققان را به خود معطوف کرده است. آنچه در این خصوص اهمیت دارد این است که تا چه میزان باید برابری حاصل شود تا مطلوب جامعه واقع شود و آیا تبعیض مثبت هم بخش از این برابری محسوب می‌گردد. مسلما برابری در یک تعریف مضیق ناقص و معیوب می‌شود و تعریف موسع از آن لازم است تا ابعاد مختلف را در این حوزه‌ در بر بگیرد. در کشور ما دیوان عدالت اداری بعنوان رکن صالح رسیدگی به دعاوی مربوط به مباحث اداری و ... مطالعه بیشتر

اصل برابری در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به عنوان عالی ترین سند حقوقی کشور، اساس تهیه، تنظیم و نگارش قوانین دیگر است و اصول سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، روابط خارجی، ساختار و حدود قدرت سیاسی را تعیین کرده و ضامن حقوق شهروندی است. هدف هدف از نگارش این مقاله، بررسی اصول بنیادی قانون اساسی در حوزه ملت با عنوان اصل برابری مردم در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بود. روش روش مقاله، توصیفی تحلیلی است. یافته ها: قانون اساسی به عنوان ثمره انقلاب اسلامی مردم ایران با رهبری امام راحل، موکدا به حقوق اساسی مردم و ملت ایران توجه ویژه کرده و با ... مطالعه بیشتر

عدالت در قانون اساسی جمهوری اسلامی

عدالت از جمله مفاهیم بنیادی در عرصه نظریه های سیاسی است که از دیرباز، دغدغه خاطر انسان بوده و ذهن اندیشمندان بسیاری را به خود مشغول داشته است . فلاسفه بزرگی چون افلاطون و ارسطو در دوره کلاسیک غرب و فیلسوفانی چون فارابی در دوره اسلامی ، و برخی از نظریه پردازان سیاسی معاصر، همگی این مسئله را در کانون توجه خود قرار داده اند. در اندیشه اسلامی نیز عدالت از جایگاه مهمی برخوردار است و بویژه در اندیشه شیعه ، عدل ، یکی از اصول پنج گانه اعتقادی آن است که علاوه بر عرصه خداشناسی ، بازتاب های مهمی ... مطالعه بیشتر

چگونگی رعایت اصل برابری و ممنوعیت تبعیض ناروا در حقوق اداری ایران با تاکید بر آراء هیات عمومی دیوان عدالت اداری

یکی از مطرح‌ترین چالش‌های دنیای کهن و عصر مدرن حرکت‌هایی است که مبنای آن برابری‌خواهی و نفی تبعیض می‌باشد . در واقع این اصل، یکی از اصول بنیادین و مورد تأکید پیامبران و نیز انواع مکاتب فکری در طول تاریخ می‌باشد. بررسی این موضوع از زاویه حقوق اداری وانطباق آن با آراء هیئت عمومی دیوان عدالت اداری، محک و میزان قابل انعکاسی برای مقایسه و هدف‌گذاری در ارتباط با چگونگی رعایت برابری روی پ‍ژوهشگر قرار می‌دهد. به نظر اینکه اصل برابری در حقوق اداری، مخصوصاً در حوزه اصول مدون آن، مفهوم نسبتاً جدیدی است و در چهارچوب قانون اساسی جایگاه ... مطالعه بیشتر

برابری استخدامی در قوانین ایران در پرتو اصول و اسنادبین المللی

برابری از کهن‌ترین و اساسی‌ترین خواسته‌های بشری و اصول مورد تأکید پیامبران و مصلحان و نیز انواع مکاتب فکری در طول تاریخ می‌باشد. به سبب این اهمیت، سازمان‌های بین‌المللی، پیوسته در صدد ارائه و تصویب قوانین و مقرراتی بوده و هستند که دولت‌ها را ملزم به شناسایی حقوق و فرصت‌های برابر برای شهروندان می‌نماید. این تاکید و الزام فراتر از شعارها و حتی دغدغه‌هایی می‌باشد که توسط پاره‌ای از دولت‌ها به نام برابری و برادری ابراز می‌گردد. چراکه این سنجه‌ها و استانداردهای قابل اندازه‌گیری بین‌المللی است که می‌تواند میزان و کیفیت تحقق این اصول را چه در سطح قوانین و ... مطالعه بیشتر
خانهسوالاتتماسارتباط با ما